Odpowiedzialność solidarna VAT nabywcy od 2026 – co się zmienia

Krótka odpowiedź

Nabywca może odpowiadać własnym majątkiem za niezapłacony VAT swojego dostawcy, jeśli wiedział lub miał uzasadnione podstawy przypuszczać, że podatek nie trafi do urzędu. Nowelizacja robi z tym trzy rzeczy:

• rozszerza ten mechanizm z towarów z załącznika nr 15 na usługi niematerialne z nowego załącznika nr 16,
• wprowadza dla usług progi kwotowe: 15 000 zł na fakturze lub 50 000 zł miesięcznie od jednego usługodawcy,
• odbiera zapłacie w podzielonej płatności bezwarunkowy charakter ochronny w kilku sytuacjach.

Stan na 10 sierpnia 2026 r. (dzień weryfikacji przebiegu prac legislacyjnych): ustawa została uchwalona przez Sejm 17 lipca 2026 r., ale nie jest jeszcze zakończona — 6 sierpnia Senat wniósł do niej poprawki i 7 sierpnia sprawa wróciła do sejmowej Komisji Finansów Publicznych. Do czasu rozpatrzenia poprawek, podpisu Prezydenta i ogłoszenia w Dzienniku Ustaw opisane przepisy nie obowiązują, a ich brzmienie może się jeszcze zmienić.

Czym w ogóle jest odpowiedzialność solidarna w VAT

To mechanizm, w którym urząd skarbowy może dochodzić zaległego podatku nie od tego, kto go nie zapłacił, lecz od jego kontrahenta. Kupujesz usługę, płacisz całą fakturę wraz z VAT, a sprzedawca podatku nie odprowadza — i to Ty możesz zostać wezwany do jego uregulowania.

Odpowiadasz przy tym tylko za część podatku przypadającą proporcjonalnie na transakcje dokonane na Twoją rzecz, a nie za całą zaległość dostawcy. Nie jest to jednak odpowiedzialność automatyczna. Warunkiem jest, że w momencie transakcji wiedziałeś lub miałeś uzasadnione podstawy, aby przypuszczać, że kwota podatku nie zostanie wpłacona na rachunek urzędu.

Dotychczas mechanizm obejmował dostawy towarów wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT — m.in. elektronikę, paliwa i metale, czyli towary szczególnie narażone na nadużycia. Usługi były poza zakresem odpowiedzialności solidarnej z art. 105a.

Co dokładnie się zmienia

Nowelizacja zmienia brzmienie art. 105a ustawy o VAT i dodaje do ustawy nowy załącznik nr 16.

Usługi objęte załącznikiem nr 16

Wykaz obejmuje dwanaście pozycji identyfikowanych symbolami PKWiU. To zestaw, który wykracza daleko poza branże kojarzone z karuzelami VAT:

Praktyczny wniosek: pod nowe przepisy podpadają zwyczajne zakupy, które robi niemal każda firma — obsługa księgowa, hosting strony, kampania reklamowa, rekrutacja, doradztwo. Biura rachunkowe są tu w podwójnej roli: świadczą usługi z poz. 4 wykazu, a jednocześnie same kupują usługi informatyczne i doradcze.

Progi kwotowe dla usług

Dla usług odpowiedzialność solidarna nie powstaje, gdy faktura opiewa na kwotę należności ogółem poniżej 15 000 zł — chyba że łączna wartość usług nabytych od tego samego usługodawcy w danym miesiącu, bez kwoty podatku, przekroczyła 50 000 zł.

Drugi warunek jest tym, który łatwo przeoczyć. Dziesięć faktur, z których każda dokumentuje usługi o wartości 6 000 zł netto, od jednego dostawcy w jednym miesiącu daje łącznie 60 000 zł netto — żadna z faktur nie musi osiągać 15 000 zł należności ogółem, ale miesięczna wartość netto przekracza 50 000 zł i cały zestaw może wejść w reżim odpowiedzialności solidarnej. Progi trzeba więc liczyć narastająco w obrębie miesiąca i w podziale na dostawców, a nie fakturami z osobna.

Dlaczego split payment przestaje wystarczać

To najważniejsza praktyczna zmiana i jednocześnie najmniej nagłośniona.

Dotychczas zapłata z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności (MPP, split payment) działała jak tarcza: skoro kwota VAT trafiała na wydzielony rachunek VAT sprzedawcy, nabywca nie odpowiadał za jego zaległości. Wielu przedsiębiorców zbudowało na tym całą swoją procedurę bezpieczeństwa — "płacimy w MPP, więc jesteśmy kryci".

Po zmianie wyłączenie odpowiedzialności przy zapłacie w MPP przestaje być bezwarunkowe. Nie zadziała, gdy zachodzą przypadki wskazane w art. 108c ust. 3 ustawy o VAT, czyli gdy podatnik wiedział, że faktura:

• została wystawiona przez podmiot nieistniejący,
• stwierdza czynności, które nie zostały dokonane,
• podaje kwoty niezgodne z rzeczywistością,
• potwierdza czynności dokonane w warunkach nadużycia prawa.

Warto zauważyć, o czym ta lista mówi, a o czym nie. Nie odbiera ochrony firmie, która rzetelnie zapłaciła za rzeczywiście wykonaną usługę i nic podejrzanego nie zauważyła. Odbiera ją tam, gdzie za fakturą nie stoi realna transakcja. Problem w tym, że ocena "wiedział" należy do organu i zapada po latach — a firma musi umieć wykazać, co sprawdziła w momencie zapłaty.

Co znaczy "miał uzasadnione podstawy, aby przypuszczać"

Ustawa nie zostawia tego zwrotu bez definicji. Przyjmuje, że nabywca miał uzasadnione podstawy, jeżeli okoliczności transakcji lub warunki, na jakich jej dokonano, odbiegały od tych zwykle występujących w obrocie danymi towarami lub usługami — w szczególności gdy cena była bez uzasadnienia ekonomicznego niższa od wartości rynkowej.

W praktyce dokumentowanie okoliczności transakcji i sposobu weryfikacji kontrahenta może mieć znaczenie przy ocenie, czy nabywca miał uzasadnione podstawy do podejrzeń. Poniższe okoliczności mogą być sygnałami ostrzegawczymi:

• cena wyraźnie odbiegająca od rynkowej bez gospodarczego wytłumaczenia,
• nowy kontrahent bez historii współpracy przy dużej wartości zlecenia,
• usługa niematerialna trudna do udokumentowania efektem (raport, kampania, "doradztwo"),
• rachunek bankowy inny niż dotychczas używany przez tego kontrahenta,
• podmiot niezarejestrowany jako czynny podatnik VAT.

Zwrot "wiedział lub miał uzasadnione podstawy" nie jest nowym pomysłem — funkcjonuje w orzecznictwie od lat. Nowością jest zakres transakcji, do których zostanie przyłożony.

Jak można dokumentować weryfikację kontrahenta – krok po kroku

W praktyce warto zachowywać dowody wykonanych sprawdzeń. Mogą one pomóc odtworzyć okoliczności transakcji i informacje dostępne firmie w danym momencie.

1. Sprawdzenie statusu kontrahenta w wykazie podatników VAT i zachowanie identyfikatora sprawdzenia. Wykaz umożliwia sprawdzanie danych historycznych, dlatego wynik można udokumentować dla dnia istotnego dla danej czynności.
2. Weryfikacja rachunku bankowego z faktury — czy figuruje w wykazie i czy zgadza się z numerem używanym wcześniej przez tego kontrahenta.
3. Zachowanie dowodu wykonania usługi. Przy usługach niematerialnych to szczególnie istotne: umowa, raport, zrzut kampanii, korespondencja. Faktura sama w sobie nie dowodzi, że usługa została wykonana.
4. Sprawdzenie, czy cena mieści się w realiach rynkowych. Jeśli odbiega, warto zachować uzasadnienie (rabat, pakiet, długa współpraca).
5. Monitorowanie progów narastająco. Pomocna jest kontrola sumy zakupów od jednego dostawcy w miesiącu, nie tylko kwot pojedynczych faktur.
6. Zapisywanie wyniku weryfikacji razem z fakturą, tak aby po dłuższym czasie dało się odtworzyć, co było wiadome w momencie transakcji i zapłaty.

Czego KSeF nie sprawdza

Łatwo założyć, że skoro faktura przeszła przez Krajowy System e-Faktur, to jest bezpieczna. Przyjęcie faktury przez KSeF potwierdza przede wszystkim, że dokument przeszedł kontrole systemowe, w tym zgodność z właściwą strukturą logiczną. Nie ocenia transakcji gospodarczej stojącej za fakturą.

W kontekście odpowiedzialności solidarnej KSeF w szczególności:

• nie sprawdza, czy usługa została faktycznie wykonana,
• nie porównuje ceny z wartością rynkową,
• nie weryfikuje, czy rachunek na fakturze należy do wystawcy ani czy zmienił się względem poprzednich faktur,
• nie sumuje zakupów od jednego dostawcy pod kątem progu 50 000 zł,
• nie informuje, czy dostawca odprowadza VAT.

Numer KSeF na fakturze nie jest więc dowodem należytej staranności. Luka między walidacją techniczną a oceną biznesową pozostaje po stronie nabywcy — i to właśnie w niej mieści się ryzyko z art. 105a.

Jak można to zweryfikować automatycznie

Przy kilkunastu fakturach miesięcznie opisaną procedurę da się wykonać ręcznie. Przy kilkuset przestaje to być realne — zwłaszcza że dochodzi element, którego człowiek nie wychwyci wzrokiem: sumowanie zakupów per dostawca w obrębie miesiąca i porównywanie rachunku z historią współpracy.

Automatyzacji podlegają zwłaszcza cztery pytania: czy kontrahent jest czynnym podatnikiem VAT, czy rachunek z faktury zgadza się z wcześniejszymi, czy usługa mieści się w wykazie z załącznika nr 16 oraz czy przekroczono progi kwotowe.

Weryfikacja Faktur buduje warstwę analityczną, która ma wskazywać faktury odbiegające od dotychczasowego wzorca współpracy z danym kontrahentem — w tym zmianę rachunku i nietypową wartość transakcji. Funkcja jest w przygotowaniu; obecnie serwis udostępnia pobieranie i podgląd faktur z KSeF.

Najczęstsze pytania

Powiązane artykuły

• Zapłata na rachunek spoza białej listy – ZAW-NR – zawiadomienie chroniące przed odpowiedzialnością solidarną
• Karuzela VAT – co to jest – mechanizm oszustwa, przed którym chronią te przepisy
• Jak sprawdzić rachunek bankowy z faktury – praktyczna procedura weryfikacji
• Walidacja techniczna a biznesowa – dlaczego poprawna faktura nie znaczy bezpieczna

Treść ma charakter informacyjny i edukacyjny. Stan prawny i etap prac legislacyjnych opisano według weryfikacji z 10 sierpnia 2026 r. — ustawa (druk sejmowy nr 2677) była wówczas po uchwaleniu przez Sejm i po wniesieniu poprawek przez Senat, ale przed ich rozpatrzeniem, podpisem Prezydenta i ogłoszeniem w Dzienniku Ustaw. Przed powołaniem się na te informacje sprawdź aktualny status w wykazie prac Sejmu. Nie stanowi porady prawnej ani podatkowej — w indywidualnych sprawach warto skonsultować się z doradcą podatkowym lub radcą prawnym.